Ինչպես գնել պարտատոմսեր Հայաստանում։ Քայլ առ քայլ ուղեցույց

Ներդրումների մասին մտածելիս՝ մարդիկ առաջին հերթին դիտարկում են բաժնետոմսերը, անշարժ գույքը կամ բանկային ավանդները։ Սակայն պարտատոմսերը համարվում են աշխարհում ամենակարևոր և լայնորեն կիրառելի ֆինանսական գործիքներից մեկը։ Դրանք օգտագործվում են կառավարությունների, բանկերի և կազմակերպությունների կողմից գումար ներգրավելու համար, մինչդեռ ներդրողները դրանք օգտագործում են կանոնավոր եկամուտ ստանալու և կապիտալը պահպանելու համար։

Պարտատոմսն իր էությամբ վարկ է։ Երբ ներդրողը գնում է պարտատոմս, նա փաստացի գումար է տրամադրում պարտատոմս թողարկողին։ Փոխարենը թողարկողը պարտավորվում է վճարել տոկոսներ՝ սահմանված պարբերականությամբ։ Պարտատոմսի այս տոկոսային վճարումները կոչվում են արժեկտրոններ։ Պարտատոմսի ժամկետի ավարտին թողարկողը նաև պետք է ներդրողին վերադարձնի սկզբնական գումարը, այսինքն՝ պարտատոմսի անվանական արժեքը։ Սա պարտատոմսերի և բաժնետոմսերի հիմնական տարբերությունն է։ Բաժնետոմս գնելիս ներդրողը դառնում է ընկերության համասեփականատեր, մինչդեռ պարտատոմս գնելիս ներդրողը դառնում է վարկատու։

Հայաստանում պարտատոմսերի շուկան դարձել է ավելի ու ավելի հասանելի անհատների համար։ Այսօր ներդրողները կարող են գնել պարտատոմսեր բանկերի, ներդրումային ընկերությունների և բրոքերային ծառայությունների միջոցով։ Նախքան ներդրումային որոշում կայացնելը կարևոր է հասկանալ, թե ինչպես են աշխատում պարտատոմսերը, որտեղ են դրանք շրջանառվում և ինչ ռիսկեր պետք է հաշվի առնել։

Այս ուղեցույցի միջոցով կարող եք ծանոթանալ պարտատոմսերի շուկային և թե քայլ առ քայլ ինչպես գնել պարտատոմսեր Հայաստանում։

Ինչպես ստանալ եկամուտ պարտատոմսերից

Ներդրողները կարող են պարտատոմսերից եկամուտ ստանալ մի քանի եղանակով։ Ամենատարածված աղբյուրը արժեկտրոնային վճարումն է, այսինքն՝ այն տոկոսը, որը վճարում է պարտատոմս թողարկողը։ Օրինակ, եթե ներդրողը գնում է 1,000,000 ՀՀ դրամ անվանական արժեքով պարտատոմս՝ տարեկան 10% արժեկտրոնային տոկոսադրույքով, ապա ներդրողը տարեկան ստանում է 100,000 ՀՀ դրամ՝ մինչև հարկերը և վճարները։

Ներդրողները կարող են նաև եկամուտ ստանալ գնման գնի և մարման գումարի տարբերությունից։ Եթե պարտատոմսը գնվում է իր անվանական արժեքից ցածր գնով և մարման պահին վերադարձվում է ամբողջական արժեքով, ապա այդ տարբերությունը ներդրողի համար դառնում է հավելյալ եկամուտ։

Եթե պարտատոմսը շրջանառվում է երկրորդային շուկայում, ներդրողը կարող է նաև այն վաճառել մինչև մարման ժամկետը։ Այս դեպքում վերջնական արդյունքը կախված է վաճառքի պահին շուկայական գնից։ Արտարժույթով պարտատոմսերի դեպքում փոխարժեքի փոփոխությունները նույնպես կարող են ազդել ներդրողի եկամտի վրա։

Հետևաբար, պարտատոմսերից ստացվող եկամուտը չի սահմանափակվում միայն արժեկտրոնային տոկոսադրույքով։ Իրական եկամտաբերությունը կախված է արժեկտրոնային վճարումներից, գնման գնից, վաճառքի գնից, մարման արժեքից, արժույթի փոփոխություններից, հարկերից և սպասարկման վճարներից։

Պարտատոմսեր թե բանկային ավանդներ Հայաստանում։ Ներդրման ո՞ր տարբերակն է ավելի լավը

Պարտատոմսեր թե բանկային ավանդներ Հայաստանում. ներդրման ո՞ր տարբերակն է ավելի լավ Հայաստանում շատերի համար բանկային ավանդները գումար խնայելու և տոկոսային եկամուտ ստանալու ամենածանոթ տարբերակն են։ Ավանդները պարզ են, կանխատեսելի և հեշտությամբ բացվում են բանկի մասնաճյուղում կամ բջջային հավելվածի միջոցով։

Պարտատոմսերն այլ կերպ են աշխատում։ Երբ ներդրողը գնում է պարտատոմս, նա գումար է տրամադրում թողարկողին, որը կարող է լինել կառավարությունը, բանկը կամ մասնավոր կազմակերպությունը։ Փոխարենը թողարկողը վճարում է արժեկտրոնային եկամուտ և մարման պահին վերադարձնում է հիմնական գումարը։

Ավանդների հիմնական առավելությունը պարզությունն է և սահմանված չափերի շրջանակում իրավական պաշտպանությունը։ Պարտատոմսերի հիմնական առավելությունը ավելի բարձր և կանոնավոր արժեկտրոնային վճարումներ ստանալու հնարավորությունն է։ Սակայն պարտատոմսերը նաև ավելի շատ վերլուծություն են պահանջում, քանի որ դրանց գինը, իրացվելիությունը, թողարկողի ռիսկը, մարման ժամկետը, արժույթը և հարկային դրույքաչափերը կարող են տարբեր լինել։

Նախքան պարտատոմսերի և ավանդների միջև ընտրություն կատարելը անհրաժեշտ է դիտարկել տարբեր պարամետրեր։ Ամենաբարձր տոկոսադրույքը միշտ չէ, որ նշանակում է գործիքն ավելի շահավետ է։

1. Եկամտաբերություն։ Ավանդը և պարտատոմսը համեմատելիս ներդրողները պետք է համեմատեն ավանդի փաստացի տոկոսադրույքը պարտատոմսի մինչև մարում եկամտաբերության հետ։ Ավանդի փաստացի տոկոսադրույքը ցույց է տալիս փաստացի տարեկան եկամուտը՝ հաշվի առնելով կապիտալացումը, հարկերը և հնարավոր վճարները։ Պարտատոմսի մինչև մարում եկամտաբերությունը ցույց է տալիս փաստացի տարեկան եկամուտը՝ հաշվի առնելով գնման գինը, արժեկտրոնային վճարումները և այն գումարը, որը ներդրողը կստանա մարման պահին։ Պարտատոմսի արժեկտրոնային տոկոսադրույքը չպետք է ուղղակիորեն համեմատել ավանդի տոկոսադրույքի հետ, քանի որ արժեկտրոնը հաշվի չի առնում պարտատոմսի գնման գինը։

2. Հուսալիություն։ Ավանդը և պարտատոմսը համեմատելիս ներդրողները պետք է համեմատեն երաշխիքային պաշտպանությունը և թողարկողի ռիսկը։ Հայաստանում ֆիզիկական անձանց բանկային ավանդները երաշխավորվում են Ավանդների հատուցումը երաշխավորող հիմնադրամի կողմից։ Եթե ավանդը բացված է միայն ՀՀ դրամով, երաշխավորված գումարը կազմում է մինչև 16 միլիոն ՀՀ դրամ։ Եթե ավանդը բացված է միայն արտարժույթով, երաշխավորված գումարը կազմում է մինչև 7 միլիոն ՀՀ դրամ։

Երաշխիքը վերաբերում է ոչ միայն դասական բանկային ավանդներին, այլ նաև բանկի կողմից այդ բանկի թողարկած անվանական արժեթղթերի միջոցով ներգրավված միջոցներին, ինչպես նաև այդ միջոցների վրա հաշվեգրված տոկոսներին։ Հետևաբար, բանկային պարտատոմսերի դեպքում ներդրողները պետք է ստուգեն, արդյոք թողարկման պայմաններում նշված է, որ ներգրավված միջոցները համարվում են երաշխավորված բանկային ավանդներ։

Միևնույն ժամանակ, պետական պարտատոմսերը և ոչ բանկային ընկերությունների կողմից թողարկված պարտատոմսերը չեն ներառվում բանկային ավանդների երաշխավորման համակարգում։ Այս պարտատոմսերի դեպքում ներդրողը պետք է գնահատի թողարկողի հուսալիությունը՝ կառավարության կամ պարտատոմս թողարկած կազմակերպության։

3. Ժամկետ: Ավանդը սովորաբար բացվում է նախապես սահմանված ժամկետով, օրինակ՝ 6 ամսով, 1 տարով կամ 2 տարով։ Պարտատոմսը նույնպես ունի մարման ժամկետ։ Եթե ներդրողը նախատեսում է պահել պարտատոմսը մինչև ժամկետի ավարտը, նա ստանում է արժեկտրոնային վճարումներ և անվանական արժեքը մարման պահին։ Եթե ներդրողը ցանկանում է դուրս գալ ավելի վաղ, արդյունքը կախված կլինի պարտատոմսի շուկայական գնից երկրորդային շուկայում։

4. Վաղաժամկետ դուրս գալու հնարավորություն։ Ավանդը և պարտատոմսը համեմատելիս ներդրողները պետք է համեմատեն ներդրման ժամկետը և վաղաժամկետ դուրս գալու պայմանները։ Ավանդի դեպքում պետք է ստուգել պայմանագրի ժամկետը և ավանդի վաղաժամկետ դուրսբերման պայմանները։ Պարտատոմսի դեպքում պետք է ստուգել մարման ժամկետը և այն ավելի վաղ վաճառելու հնարավորությունը։ Եթե պարտատոմսը պահվում է մինչև մարում, ներդրողը ստանում է արժեկտրոնային վճարումներ և անվանական արժեքը։ Եթե պարտատոմսը վաճառվում է ավելի վաղ, արդյունքը կախված է շուկայական գնից, որը կարող է լինել գնման գնից բարձր կամ ցածր։

5. Վճարներ և ծախսեր։ Ավանդը և պարտատոմսը համեմատելիս ներդրողները պետք է համեմատեն փաստացի եկամտաբերությունը՝ բոլոր վճարներից և ծախսերից հետո։ Ավանդների դեպքում վճարները սովորաբար նվազագույն են կամ բացակայում են, սակայն բանկի պայմանները ամեն դեպքում պետք է ստուգել։ Պարտատոմսերի դեպքում պետք է ստուգել գնման և վաճառքի հետ կապված վճարները, արժեթղթերի հաշվի սպասարկման վճարը, պահառության վճարը, դրամական փոխանցումների և արժույթի փոխարկման վճարները։ Այս ծախսերը նվազեցնում են ներդրողի վերջնական եկամտաբերությունը։

6. Հարկեր։ Ավանդը և պարտատոմսը համեմատելիս ներդրողները պետք է համեմատեն հարկերից հետո ստացվող եկամտաբերությունը։ Հայաստանում ֆիզիկական անձանց բանկային ավանդների տոկոսները հարկվում են 10% դրույքաչափով, մինչդեռ ժամկետի ավարտին վերադարձվող ավանդի գումարը չի հարկվում։

Հայաստանի պետական պարտատոմսերի դեպքում արժեկտրոնային եկամուտը, մարման պահին ստացվող զեղչը և վաճառքից ստացվող շահույթը չեն ենթարկվում եկամտային հարկի։ Մարման պահին ստացվող անվանական արժեքը նույնպես չի հարկվում, քանի որ այն հիմնական գումարի վերադարձն է։ Ոչ բանկային ընկերությունների կողմից թողարկված և Հայաստանի ֆոնդային բորսայում ցուցակված պարտատոմսերի դեպքում նման եկամուտը նույնպես ազատված է հարկից։ Բանկային պարտատոմսերի դեպքում հարկային արտոնությունը կիրառվում է միայն այն դեպքում, եթե տեղաբաշխումից մինչև մարում ժամանակահատվածը առնվազն երկու տարի է։ Եթե ժամկետը երկու տարուց պակաս է, արժեկտրոնային եկամուտը և զեղչը հարկվում են 10% դրույքաչափով։

7. Նվազագույն գնման գումար։ Ավանդը հաճախ հնարավոր է բացել համեմատաբար փոքր գումարով։ Պարտատոմսերի դեպքում կարող է լինել նվազագույն գնման գումար, որը կախված է մեկ պարտատոմսի անվանական արժեքից և կոնկրետ թողարկման պայմաններից։

8. Վճարումների ժամանակացույց։ Ավանդի դեպքում տոկոսները կարող են վճարվել ամսական, ժամկետի ավարտին կամ կապիտալացվել։ Պարտատոմսի դեպքում արժեկտրոնային վճարումները սովորաբար կատարվում են նախապես սահմանված ժամանակացույցով, օրինակ՝ ամսական, եռամսյակային, կիսամյակային կամ տարեկան։ Սա կարևոր է այն ներդրողների համար, ում անհրաժեշտ է կանոնավոր դրամական հոսք։

Պարտատոմսերի տեսակները Հայաստանում

Հայաստանում պարտատոմսերը նախ կարելի է բաժանել երկու հիմնական խմբի՝ պետական պարտատոմսեր և կորպորատիվ պարտատոմսեր։ Պետական պարտատոմսերը ներառում են գանձապետական արժեթղթերը, խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսերը և Հայաստանի Հանրապետության կողմից թողարկված սուվերեն եվրապարտատոմսերը։ Կորպորատիվ պարտատոմսերը ներառում են բանկերի, վարկային կազմակերպությունների և մասնավոր կազմակերպությունների կողմից թողարկված պարտատոմսերը։

Պետական պարտատոմսեր

Պետական պարտատոմսերը թողարկվում են Հայաստանի Հանրապետության կողմից, սովորաբար՝ Ֆինանսների նախարարության միջոցով։ Երբ ներդրողները գնում են այս պարտատոմսերը, նրանք գումար են տրամադրում պետությանը։ Փոխարենը պետությունը վճարում է արժեկտրոններ և մարման պահին վերադարձնում է հիմնական գումարը։

Պետական պարտատոմսերը, ընդհանուր առմամբ, համարվում են տեղական շուկայում ավելի ցածր ռիսկ ունեցող գործիքներից, քանի որ ապահովված են պետության կողմից։ Դրանք հաճախ օգտագործվում են պահպանողական ներդրողների կողմից, ովքեր ցանկանում են ստանալ կանխատեսելի եկամուտ և համեմատաբար ավելի բարձր հուսալիություն՝ կորպորատիվ թողարկողների համեմատ։

Հայաստանում պետական արժեթղթերը ներառում են կարճաժամկետ գանձապետական պարտատոմսեր, միջնաժամկետ պարտատոմսեր, երկարաժամկետ արժեկտրոնային պարտատոմսեր և խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսեր։ Կախված տեսակից՝ դրանք կարող են եկամուտ ապահովել կանոնավոր արժեկտրոնային վճարումների միջոցով կամ գնման գնի և մարման պահին անվանական արժեքի տարբերության միջոցով։

Ստորև ներկայացնում ենք 2026 թվականի հունիսին տեղաբաշխված պետական խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսերի մի քանի թողարկում։ Դրանք տարբերվում են մարման ժամկետով, տարեկան արժեկտրոնային տոկոսադրույքով և թողարկման ծավալով։

Կորպորատիվ պարտատոմսեր

Կորպորատիվ պարտատոմսերը թողարկվում են մասնավոր կազմակերպությունների կամ ֆինանսական հաստատությունների կողմից։ Հայաստանում շատ կորպորատիվ պարտատոմսեր թողարկվում են բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, հեռահաղորդակցական ընկերությունների, կոմունալ ծառայություններ մատուցող ընկերությունների և այլ բիզնեսների կողմից։

Երբ ներդրողը գնում է կորպորատիվ պարտատոմս, նա գումար է տրամադրում կազմակերպությանը, որն այդ միջոցներն օգտագործում է բիզնեսի զարգացման, վերաֆինանսավորման, վարկավորման գործունեության կամ այլ ֆինանսական կարիքների համար։ Կորպորատիվ պարտատոմսերը սովորաբար առաջարկում են ավելի բարձր եկամտաբերություն, քան պետական պարտատոմսերը, սակայն դրանք համարվում են ավելի ռիսկային, քանի որ գումարի վերադարձը կախված է թողարկող կազմակերպության ֆինանսական կայունությունից։

Բանկային պարտատոմսեր

Բանկային պարտատոմսերը տեխնիկապես կորպորատիվ պարտատոմսերի տեսակ են, սակայն Հայաստանում դրանք բավական տարածված են, որպեսզի հիշատակենք առանձին։ Այս պարտատոմսերը թողարկվում են առևտրային բանկերի կողմից և հաճախ առաջարկվում են անմիջապես բանկերի մասնաճյուղերի կամ թվային ալիքների միջոցով։

Բանկային պարտատոմսերը կարող են գրավիչ լինել մանրածախ ներդրողների համար, քանի որ թողարկողը ծանոթ է, իսկ գնման գործընթացը կարող է լինել համեմատաբար պարզ։ Դրանք կարող են թողարկվել հայկական դրամով, ԱՄՆ դոլարով, եվրոյով կամ այլ արժույթներով։ Սակայն ներդրողները պետք է հիշեն, որ բանկային պարտատոմսը նույնը չէ, ինչ սովորական բանկային ավանդը։ Այն ունի իր սեփական պայմանները, ռիսկերը, մարման ժամկետը և իրացվելիության պայմանները։ Կարևոր է իմանալ, որ Հայաստանում առևտրային բանկերի կողմից թողարկված պարտատոմսերի ձեռքբերման համար վճարված միջոցները երաշխավորված են՝ մինչև 16 միլիոն ՀՀ դրամ՝ հայկական դրամով պարտատոմսերի համար, և մինչև 7 միլիոն ՀՀ դրամ՝ արտարժույթով պարտատոմսերի համար։

Ինչպես գնել պարտատոմսեր Հայաստանում

Հայաստանում գոյություն ունի պարտատոմսեր գնելու մի քանի եղանակ։ Ճիշտ տարբերակը կախված է նրանից, թե ինչ տեսակի պարտատոմս է ներդրողը ցանկանում գնել։

Առաջին տարբերակը պետական պարտատոմսեր գնելն է Treasury Direct-ի միջոցով։ Այս հարթակը հնարավորություն է տալիս ֆիզիկական անձանց գնել Հայաստանի պետական գանձապետական արժեթղթեր անմիջապես առցանց եղանակով կամ Treasury Direct-ի սպասարկման կենտրոնների միջոցով։

Երկրորդ տարբերակը պարտատոմսեր գնելն է բանկի միջոցով։ Որոշ բանկեր հաճախորդներին առաջարկում են իրենց սեփական պարտատոմսերը, իսկ մյուսները կարող են նաև օգնել ներդրողներին մուտք գործել պետական պարտատոմսերի շուկա կամ բացել անհրաժեշտ արժեթղթերի հաշիվ։

Երրորդ տարբերակը պարտատոմսեր գնելն է բրոքերի կամ լիցենզավորված ներդրումային ընկերության միջոցով։ Սա սովորաբար անհրաժեշտ է, երբ ներդրողը ցանկանում է գնել կորպորատիվ պարտատոմսեր, ցուցակված բանկային պարտատոմսեր կամ երկրորդային շուկայում շրջանառվող պարտատոմսեր։

Կարևոր է հասկանալ, որ AMX-ը՝ Հայաստանի ֆոնդային բորսան, այն շուկան է, որտեղ շատ պարտատոմսեր ցուցակվում և շրջանառվում են, սակայն սովորական ներդրողները սովորաբար այդ շուկա մուտք են գործում բանկերի, բրոքերների կամ ներդրումային ընկերությունների միջոցով։ Այլ կերպ ասած՝ բրոքերը կամ բանկը աշխատում է ներդրողի հետ, իսկ AMX-ը տրամադրում է կազմակերպված առևտրի ենթակառուցվածքը։

Ինչպես գնել պետական պարտատոմսեր Հայաստանում Treasury Direct-ի միջոցով: Քայլ առ քայլ ուղեցույց

Ներդրողները, ովքեր ցանկանում են առցանց գնել Հայաստանի պետական գանձապետական պարտատոմսեր, կարող են օգտվել Treasury Direct (Գանձապետական պահառու) հարթակից։ Պարտատոմս գնելու գործընթացը ներառում է բանկային հաշվի բացումը, համակարգում գրանցումը, նույնականացման անցումը, ներդրողի հաշվի ակտիվացումը, պարտատոմսի ընտրությունը, գնման գումարի հաշվարկը և առցանց վճարման կատարումը։

Քայլ 1: Բացել բանկային հաշիվ և ստանալ վճարային քարտ

Նախքան Treasury Direct հարթակից օգտվելը ներդրողին անհրաժեշտ է ՀՀ դրամով բանկային հաշիվ համագործակցող առևտրային բանկերից մեկում՝ Ardshinbank-ում, AMIO Bank-ում կամ Ameriabank-ում։ Անհրաժեշտ է նաև վիրտուալ կամ վճարային քարտ, քանի որ այն օգտագործվում է պարտատոմսի առցանց գնում կատարելու համար։

Քայլ 2: Գրանցվել և անցնել նույնականացում Treasury Direct-ում

Անհրաժեշտ է մուտք գործել Treasury Direct կայք, սեղմել «Գրանցվել» և ստեղծել հաշիվ։ Առաջին մուտքից հետո հաշվի կարգավիճակը «Պասիվ» է։ Այն ակտիվացնելու համար պետք է լրացնել գրանցման ձևը, տրամադրել անձնական և բանկային տվյալներ և անցնել նույնականացում։

Հայաստանի քաղաքացիները կարող են նույնականացումն անցնել նույնականացման քարտի կամ առցանց գրանցման միջոցով։ Օտարերկրյա ներդրողները կարող են գրանցվել առցանց գրանցման տարբերակով։ Գործընթացի ընթացքում ներդրողից կարող է պահանջվել տեսազանգ նույնականացման համար։

Քայլ 3: Կատարել նույնականացման վճարումը և սպասել ակտիվացմանը

Գրանցման ընթացքում անհրաժեշտ է V-POS վճարային պատուհանի կատարել մեկանգամյա 500 ՀՀ դրամ նույնականացման վճարում։ Այս գումարը անմիջապես վերադարձվում է։ Դիմումը դիտարկելուց և հաստատելուց հետո հաշվի կարգավիճակը «Պասիվ»-ից փոխվում է «Ակտիվ»-ի։ Միայն դրանից հետո ներդրողը կարող է հարթակի միջոցով գնել պարտատոմսեր։

Քայլ 4: Ընտրել պարտատոմս և հաշվարկել գնման գումարը

Հաշիվը ակտիվանալուց հետո ներդրողը կարող է դիտել հասանելի պետական գանձապետական պարտատոմսերի ցանկը։ Պարտատոմս ընտրելուց հետո անհրաժեշտ է սեղմել «Հաշվարկել / Գնել», մուտքագրել նախատեսվող ներդրման գումարը։ Այնուհետև համակարգը ցույց է տալիս գնման գինը, արժեկտրոնային վճարումների ժամանակացույցը և հիմնական գումարի մարման մանրամասները։

Քայլ 5: Գնել պարտատոմսը և հետևել գործարքներին

Գնումն ավարտելու անհրաժեշտ է սեղմել «Գնել» կոճակը և կատարել վճարում Պետական էլեկտրոնային վճարումների համակարգի միջոցով։ Վճարումից հետո հաստատումն ուղարկվում է ներդրողի էլեկտրոնային փոստին։

Բրոքերային միջնորդավճար չի գանձվում։ Սակայն առցանց գնման դեպքում կիրառվում է վճարային համակարգի փոխանցման վճար՝ գործարքի գումարի 0.15%-ի չափով, բայց ոչ ավելի, քան 400 ՀՀ դրամ։

Պարտատոմսեր գնելուց հետո ներդրողը կարող է անձնական հաշվի միջոցով հետևել գործարքներին, ներբեռնել հաշվի քաղվածքներ, տեղեկանքներ և այլ հաշվետվություններ։

Ինչպես գնել պարտատոմսեր Հայաստանում բրոքերի միջոցով։ Քայլ առ քայլ ուղեցույց

Ներդրողները, ովքեր ցանկանում են գնել կորպորատիվ պարտատոմսեր, բանկային պարտատոմսեր կամ երկրորդային շուկայում շրջանառվող պարտատոմսեր, սովորաբար դա անում են բանկի, բրոքերի կամ լիցենզավորված ներդրումային ընկերության միջոցով։ Այս դեպքում ներդրողը պարտատոմսը չի գնում անմիջապես AMX-ից։ Բրոքերը կամ բանկը ապահովում է շուկա մուտք գործելու հնարավորությունը և կատարում է ներդրողի հանձնարարականը։

Քայլ 1: Ընտրել լիցենզավորված բրոքեր, ներդրումային ընկերություն կամ բանկ

Ներդրողը նախ պետք է ընտրի լիցենզավորված ներդրումային ծառայություններ մատուցող ընկերություն։ Հայաստանում պարտատոմսեր կարելի է գնել այն բանկերի միջոցով, որոնք տրամադրում են ներդրումային կամ բրոքերային ծառայություններ, ինչպես նաև լիցենզավորված ներդրումային ընկերությունների միջոցով։ Ստորև ներկայացված է Հայաստանում գործող լիցենզավորված ներդրումային ընկերությունների ցանկը։

Մինչև հաշիվ բացելը օգտակար է համեմատել վճարները, հաշիվ բացելու պահանջները, առցանց հասանելիության առկայությունը, հասանելի պարտատոմսերը, հաճախորդների սպասարկման որակը, գործարքի նվազագույն գումարը և AMX-ում ցուցակված արժեթղթերին հասանելիությունը։

Քայլ 2: Բացել ներդրումային հաշիվ և անցնել նույնականացում

Ծառայություն մատուցողին ընտրելուց հետո ներդրողը բացում է բրոքերային կամ ներդրումային հաշիվ։ Սովորաբար դրա համար անհրաժեշտ է դիմում, անձը հաստատող փաստաթղթեր և հաճախորդի նույնականացում։ Ծառայություն մատուցողը կարող է նաև հարցնել հարկային ռեզիդենտության, միջոցների աղբյուրի, ներդրումային փորձի, ռիսկի հանդուրժողականության և ներդրումային նպատակների մասին։

Գնված պարտատոմսերը գրանցվում են ներդրողի արժեթղթերի կամ պահառության հաշվում։

Քայլ 3: Համալրել հաշիվը

Հաշիվը հաստատելուց հետո ներդրողը գումար է փոխանցում բրոքերային կամ ներդրումային հաշվին։ Մինչև գումար փոխանցելը ներդրողը պետք է ստուգի ընդունվող արժույթները, փոխանցման վճարների, հաշվի սպասարկման վճարների և բրոքերային միջնորդավճարների չափը։

Քայլ 4: Ընտրել պարտատոմս

Այնուհետև ներդրողը կարող է ընտրել կորպորատիվ պարտատոմս, բանկային պարտատոմս կամ երկրորդային շուկայում հասանելի պետական պարտատոմս։ Գնում կատարելուց առաջ կարևոր է ուսումնասիրել թողարկողին, արժույթը, արժեկտրոնային տոկոսադրույքը, մինչև մարում եկամտաբերությունը, մարման ամսաթիվը, վճարումների ժամանակացույցը, իրացվելիությունը, հարկային դրույքաչափերը և հիմնական ռիսկերը։

Պարտատոմսերը չպետք է համեմատել միայն արժեկտրոնային տոկոսադրույքով։ Ավելի բարձր արժեկտրոնը կարող է նաև նշանակել թողարկողի ավելի բարձր ռիսկ, ավելի ցածր իրացվելիություն, ավելի երկար մարման ժամկետ կամ արժութային ռիսկ։

Քայլ 5: Ներկայացնել գնման հայտ

Պարտատոմսն ընտրելուց հետո ներդրողը բրոքերի կամ բանկի միջոցով ներկայացնում է գնման հայտ։ Հայտը կարող է ներառել պարտատոմսի անվանումը կամ ISIN-ը, քանակը, գինը կամ եկամտաբերությունը, արժույթը և հայտի գործողության ժամկետը։

Եթե պարտատոմսը հասանելի է պահանջվող գնով, հայտը կատարվում է։ Եթե ոչ, հայտը կարող է մնալ սպասման մեջ, կատարվել մասնակիորեն կամ չկատարվել։

Քայլ 6: Հաստատել գործարքը և ստանալ վճարումները

Հայտը կատարելուց և գործարքի վերջնահաշվարկից հետո պարտատոմսը գրանցվում է ներդրողի հաշվում։ Ներդրողը ստանում է հաստատում, որտեղ նշվում են պարտատոմսը, քանակը, գինը, գործարքի արժեքը, միջնորդավճարը և վերջնահաշվարկի ամսաթիվը։

Դրանից հետո ներդրողը ստանում է արժեկտրոնային վճարումներ՝ պարտատոմսի վճարումների ժամանակացույցի համաձայն։

Քայլ 7: Պահել մինչև մարում կամ վաճառել մինչև մարման ժամկետը

Ներդրողը կարող է պարտատոմսը պահել մինչև մարումը և ստանալ հիմնական գումարի վերադարձը թողարկողից։ Այլ տարբերակով, եթե պարտատոմսը շրջանառվում է երկրորդային շուկայում, ներդրողը կարող է այն վաճառել մինչև մարման ժամկետը բրոքերի կամ բանկի միջոցով։

Մինչև մարման ժամկետը վաճառելը կախված է շուկայի իրացվելիությունից և գնից։ Ներդրողը կարող է ստանալ կապիտալ շահույթ, սակայն կարող է նաև վաճառել ավելի ցածր գնով։

Բրոքերի միջոցով պարտատոմսեր գնելը ներդրողներին տալիս է ավելի լայն գործիքների հասանելիություն, այդ թվում՝ կորպորատիվ պարտատոմսերի, բանկային պարտատոմսերի և երկրորդային շուկայի գործարքների։ Սակայն դա ավելի շատ վերլուծություն է պահանջում, քան պարզ բանկային ավանդ գնելը կամ Treasury Direct-ի միջոցով պետական խնայողական պարտատոմս գնելը։

Եզրակացություն

Պարտատոմսերը կարող են օգտակար ներդրումային տարբերակ լինել Հայաստանում այն մարդկանց համար, ովքեր ցանկանում են ստանալ կանոնավոր եկամուտ, դիվերսիֆիկացնել ներդրումային պորտֆելը և ունենալ այլընտրանք դասական բանկային ավանդներին։ Ներդրողները կարող են պետական պարտատոմսեր գնել Treasury Direct-ի միջոցով կամ բանկերի, բրոքերների և լիցենզավորված ներդրումային ընկերությունների միջոցով հասանելիություն ստանալ բանկային և կորպորատիվ պարտատոմսերի ավելի լայն շրջանակի։ Սակայն նախքան ներդրում կատարելը կարևոր է համեմատել թողարկողին, արժույթը, արժեկտրոնային տոկոսադրույքը, մարման ժամկետը, հարկերը, վճարները, իրացվելիությունը և երաշխիքային պաշտպանությունը։ Պարտատոմսերը կարող են առաջարկել գրավիչ եկամտաբերություն, սակայն դրանք ռիսկից զերծ չեն, ուստի յուրաքանչյուր ներդրումային որոշում պետք է հիմնված լինի մանրակրկիտ վերլուծության և ռիսկերի հստակ ընկալման վրա։

Առաջարկ: Հայաստանում այն մարդկանց համար, ովքեր իրենց խնայողությունների մեծ մասը պահում են միայն բանկային ավանդներում, պարտատոմսերը կարող են լինել հետաքրքիր լրացուցիչ հնարավորություն։ Դրանք կարող են ապահովել կանոնավոր արժեկտրոնային եկամուտ, պորտֆելի դիվերսիֆիկացում և հասանելիություն պետության, բանկերի և ընկերությունների կողմից թողարկված գործիքներին։ Սակայն պարտատոմսերը չպետք է ընտրել միայն այն պատճառով, որ արժեկտրոնային տոկոսադրույքը ավանդի տոկոսադրույքից ավելի բարձր է թվում։ Նախքան ներդրում կատարելը կարևոր է համեմատել թողարկողին, արժույթը, մարման ժամկետը, հարկային ռեժիմը, վճարները, իրացվելիությունը և երաշխիքային պաշտպանությունը։ Սկսնակների համար խելամիտ մոտեցում է սկսել ավելի պարզ և թափանցիկ գործիքներից, օրինակ՝ պետական պարտատոմսերից կամ ծանոթ բանկային պարտատոմսերից, և միայն դրանից հետո դիտարկել կորպորատիվ պարտատոմսերը կամ երկրորդային շուկայում գործարքները՝ ռիսկերը գիտակցելուց հետո։