Էլեկտրոնային աշխատանքային պայմանագրերը Հայաստանում. գործընթացի առանձնահատկությունները և օտարերկրացիների առջև ծառացած խնդիրները

2025 թվականի հուլիսի 1-ից Հայաստանում մեկնարկեց Պետական եկամուտների կոմիտեի (ՊԵԿ) հարթակի միջոցով իրականացվող էլեկտրոնային աշխատանքային պայմանագրերի համակարգը: Ի սկզբանե նախատեսվում էր, որ թվային ձևաչափը կդառնա պարտադիր բոլորի համար:

Սակայն, աշխատանքային պայմանագրերի պարտադիր թվայնացման գործընթացը հետաձգվել է մինչև 2027 թվականի հուլիսի 1-ը:

1. Մինչև 2027թ. հուլիսի 1-ը թույլատրվում է կնքել ինչպես էլեկտրոնային, այնպես էլ թղթային աշխատանքային պայմանագրեր:
2. Անցումային շրջանում էլեկտրոնային ձևաչափի բացակայության համար պատասխանատվության միջոցներ չեն կիրառվում:
3. Էլեկտրոնային համակարգը շարունակում է գործել, սակայն օտարերկրացիների համար թվային տարբերակը կարող է դժվարություններ ստեղծել՝ կապված էլեկտրոնային ստորագրության և միգրացիոն կարգավիճակի հետ:

Սա ոչ թե բարեփոխումների չեղարկում է, այլ անցումային ռեժիմ՝ մինչև ենթակառուցվածքների լիակատար համապատասխանեցումը:

Ինչո՞ւ հետաձգվեց թվայնացումը. AFM-ի վերլուծությունը

Համակարգի տեխնիկական մասը գործում է, սակայն նույնականացման ենթակառուցվածքները դեռևս սինխրոնացված չեն: Պարտադիր պահանջի հետաձգման պատճառը ոչ թե հարթակի աշխատանքն է, այլ հենց ենթակառուցվածքային անհամապատասխանությունը:

Խոսքը վերաբերում է երեք հիմնական տարրերի.

1. Էլեկտրոնային նույնականացման համակարգ (նույնականացման քարտեր):
2. Էլեկտրոնային ստորագրության մեխանիզմ:
3. Օտարերկրացիների համար գործող միգրացիոն ընթացակարգեր:

ՀՀ քաղաքացիների համար այս տարրերն աշխատում են փոխկապակցված, մինչդեռ օտարերկրացիների դեպքում առաջանում են խզումներ: Հենց սա էլ հիմք է հանդիսացել վերջնաժամկետը մինչև 2027 թվական տեղափոխելու համար:

Ի՞նչ կանոններ են գործում ներկայումս (2026–2027 թթ.)

Մինչև 2027 թվականի հուլիսի 1-ը գործատուներն իրավունք ունեն ընտրել պայմանագրի ձևաչափը:

Տարբերակ 1. էլեկտրոնային պայմանագիր

Գործընթացը մնում է անփոփոխ.

1. Գործատուն պայմանագիրը ստեղծում է ՊԵԿ համակարգում:
2. Վավերացնում է այն իր էլեկտրոնային ստորագրությամբ:
3. Աշխատողը ստորագրում է պայմանագիրն իր էլեկտրոնային ստորագրությամբ:
4. Համակարգն ավտոմատ կերպով գրանցում է աշխատակցին:
5. Պայմանագիրը համարվում է կնքված երկկողմանի ստորագրման պահից:

Տարբերակ 2. թղթային պայմանագիր

Մինչև սահմանված ժամկետը թույլատրվում է.

1. կնքել պայմանագիրը թղթային տարբերակով,
2. իրականացնել աշխատողի գրանցումը՝ առանց վերջինիս էլեկտրոնային ստորագրության:

Կարևոր է` այն գործատուների նկատմամբ, ովքեր 2026 թվականի հունվարից սկսած կնքել են թղթային պայմանագրեր, պատասխանատվության միջոցներ չեն կիրառվում: Սա բացառում է տուգանքների ռիսկը անցումային շրջանում թվային ձևաչափի բացակայության համար:

Ինչո՞ւ են օտարերկրացիների մոտ դժվարություններ առաջանում թվային ձևաչափի դեպքում

Պարտադիր պահանջի հետաձգումը չի վերացրել թվային նույնականացման խնդիրը, այլ միայն այլընտրանք է ընձեռել: Եթե գործատուն ընտրում է էլեկտրոնային ձևաչափը, ապա բարդությունները պահպանվում են.

1. Էլեկտրոնային ստորագրություն

ՀՀ քաղաքացիները կիրառում են.

1. նույնականացման քարտ (ID-карта)՝ էլեկտրոնային ստորագրության գործառույթով,
2. բջջային նույնականացում (Mobile ID):

Օտարերկրացիները չունեն նման ներդրված ենթակառուցվածք: Պայմանագիրը ստորագրելու համար պահանջվում է համակարգի կողմից ճանաչված էլեկտրոնային ստորագրություն: Եթե ստորագրությունը տեխնիկապես անհասանելի է կամ անհամատեղելի, էլեկտրոնային պայմանագրի ստորագրումը դառնում է անհնարին:

2. Միգրացիոն կարգավիճակ

Էլեկտրոնային ստորագրություն ստանալու համար օտարերկրացուց պահանջվում է օրինական կացության հիմքերի հաստատում: Սակայն կացության կարգավիճակի ձևակերպման համար հաճախ անհրաժեշտ է լինում արդեն իսկ կնքված աշխատանքային պայմանագիր:

Առաջանում է փակ շղթա, որտեղ․

1. չկա կարգավիճակ՝ չկա ստորագրություն,
2. չկա ստորագրություն՝ հնարավոր չէ կնքել էլեկտրոնային պայմանագիր:

Մինչև 2027 թվականը տրված հետաձգումը թույլ է տալիս օգտագործել թղթային պայմանագիրը որպես այս իրավիճակից դուրս գալու միջոց: Սակայն թվային ձևաչափն ընտրելու դեպքում տրամաբանական խնդիրը մնում է ուժի մեջ:

3. Ֆիզիկական ներկայություն

Ստորագրության ձևակերպման համար օտարերկրացուց կարող է պահանջվել անձնական ներկայություն Հայաստանում: Հեռավար աշխատանքի դեպքում սա նշանակում է.

1. աշխատակցի գործի անցնելու ժամկետի հետաձգում,
2. հավելյալ ծախսեր,
3. երկիր այցելելու անհրաժեշտություն:

Ռեզիդենտի և ոչ ռեզիդենտի ընթացակարգային տարբերությունները

Հայաստանում ռեզիդենտների և օտարերկրացիների աշխատանքային իրավունքները հավասար են: Սակայն պայմանագրի ձևակերպման գործընթացը գործնականում տարբերվում է՝ նույնականացման համակարգի և միգրացիոն պահանջների առանձնահատկություններից ելնելով:

Ստորև ներկայացված է ձևակերպման վարչական և տեխնիկական պարամետրերի համեմատությունը, ոչ թե իրավական կարգավիճակի:

Կարևոր է` տարբերությունները պայմանավորված են ոչ թե աշխատողի իրավունքներով, այլ ձևակերպման տեխնիկական և վարչական ենթակառուցվածքով:

Գործնական քայլերի հաջորդականություն գործատուի համար

Եթե 2026-2027 թթ․ աշխատակից եք ձևակերպում, առաջնորդվեք հետևյալ պարզ տրամաբանությամբ.

1. Նախ՝ կարգավիճակը, հետո՝ պայմանագիրը

Ճշտեք՝ արդյոք թեկնածուն ՀՀ քաղաքացի է, թե օտարերկրացի: Եթե օտարերկրացի է՝ արդյոք ունի օրինական կացությունը հաստատող փաստաթուղթ և հանրային ծառայությունների համարանիշ (կամ ՀՎՀՀ):

1. Ստուգեք էլեկտրոնային ստորագրության հնարավորությունը

Եթե ստորագրությունն առկա է, կարող եք կիրառել թվային ձևաչափը: Եթե կան կասկածներ, կամ կարգավիճակի ձևակերպման գործընթացը դեռ ընթացքի մեջ է, խորհուրդ չի տրվում էլեկտրոնային պայմանագրի գործընթացը սկսել առանց նախնական ստուգման:

1. Գիտակցված ընտրեք ձևաչափը

Մինչև 2027թ. հուլիսի 1-ը թղթային պայմանագիրը թույլատրելի է: Սա խախտում չէ և անցումային շրջանում չի հանգեցնում տուգանքների:

1. Պլանավորեք ժամանակը նախապես

ՀՀ քաղաքացիների դեպքում ձևակերպումը սովորաբար տևում է մեկ օր: Օտարերկրացիների դեպքում ժամկետները կարող են երկարել՝ պայմանավորված ընթացակարգերով:

Գլխավոր սկզբունքն այն է, որ նախ ստուգվի կարգավիճակի և ստորագրման տեխնիկական հնարավորությունը, ապա՝ պայմանագրի գործընթացի մեկնարկը տրվի:

Պլանավորման ժամկետները

Աշխատանքի ընդունման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել պայմանագրի ձևակերպման իրական ժամանակը:

1. ՀՀ քաղաքացիների համար. էլեկտրոնային պայմանագիրը սովորաբար ձևակերպվում է 1 աշխատանքային օրվա ընթացքում՝ վավեր նույնականացման քարտի և ակտիվ էլեկտրոնային ստորագրության առկայության դեպքում:
2. Օտարերկրացիների համար. ժամկետները կախված են միգրացիոն կարգավիճակից: Արդեն ձևակերպված կարգավիճակի դեպքում գործընթացը կարող է տևել 1–2 շաբաթ, իսկ եթե կարգավիճակը դեռ հաստատված չէ՝ մի քանի շաբաթ, քանի որ նախ անհրաժեշտ է կարգավորել օրինական կացության և էլեկտրոնային ստորագրություն ստանալու հնարավորության հարցերը:

Այս ժամկետները գործնական կողմնորոշիչներ են, այլ ոչ թե օրենքով սահմանված նորմատիվային ժամկետներ: Դրանք կարող են փոփոխվել՝ կախված պայմանագրի ընտրված ձևաչափից և փաստաթղթերի պատրաստվածության աստիճանից:

Ինչո՞ւ է խնդիրը հանգում նույնականացմանը

Թվային ձևաչափի ներդրման հիմնական խոչընդոտը ոչ թե բուն աշխատանքային պայմանագիրն է, այլ էլեկտրոնային ստորագրության միջոցով աշխատողի անձի հաստատումը: Հայաստանում էլեկտրոնային ստորագրությունը սերտորեն կապակցված է պետական նույնականացման համակարգին: Հենց այս ենթակառուցվածքի վիճակն էլ ուղղակիորեն ազդում է թվային աշխատանքային պայմանագրերի գործունեության վրա:

Հետևաբար, աշխատանքային պայմանագրերի հարցը չի կարելի դիտարկել փաստաթղթավորման համակարգի ընդհանուր բարեփոխումներից զատ:

Կապը նույնականացման քարտերի և կենսաչափական անձնագրերի բարեփոխման հետ

Պարտադիր թվայնացման հետաձգումն ուղղակիորեն պայմանավորված է անձի նույնականացման ենթակառուցվածքով: Հայաստանում նոր կենսաչափական անձնագրերի և նույնականացման քարտերի (ID-քարտերի) տրամադրման համակարգի գործարկումը տեղափոխվել է 2026 թվականի աշուն:

Սա նշանակում է.

1. Գործող փաստաթղթերը շարունակում են վավեր մնալ մինչև դրանց գործողության ժամկետի ավարտը:
2. Անցումը նոր փաստաթղթերին կլինի կամավոր սկզբունքով:
3. Նախատեսվում է ներդնել առցանց հերթագրման և տվյալների նախնական ներբեռնման համակարգ:
4. Մշակվում են սպասարկման արդիականացված կենտրոններ:

Քանի դեռ նույնականացման համակարգը գտնվում է անցումային փուլում, էլեկտրոնային ստորագրությունը մնում է սահմանափակող գործոն օգտատերերի մի մասի, առաջին հերթին՝ օտարերկրյա աշխատողների համար:

Հենց այս ենթակառուցվածքային անհամապատասխանությունն էլ հանդիսացավ 2027 թվականը որպես էլեկտրոնային պայմանագրերի պարտադիր անցման վերջնաժամկետ սահմանելու հիմնական պատճառներից մեկը:

Պատասխաններ առանցքային հարցերին

Արդյո՞ք այժմ էլեկտրոնային աշխատանքային պայմանագրերը պարտադիր են

Ո՛չ: Մինչև 2027 թվականի հուլիսի 1-ը կարելի է կիրառել թղթային ձևաչափը:

Արդյո՞ք 2026 թվականին թղթային պայմանագիր կնքելու համար տուգանքներ կիրառվելու են

Ո՛չ: Այն գործատուների նկատմամբ, ովքեր 2026 թ. հունվարից սկսած կնքել են թղթային պայմանագրեր, պատասխանատվության միջոցներ չեն կիրառվում:

Հնարավո՞ր է ձևակերպել օտարերկրացի աշխատողին առանց էլեկտրոնային ստորագրության

Այո՛, անցումային շրջանում դա հնարավոր է իրականացնել թղթային պայմանագրի միջոցով:

Արդյո՞ք էլեկտրոնային համակարգը շարունակում է գործել

Այո՛: Համակարգը շարունակում է գործել և կարող է օգտագործվել կամավոր հիմունքներով:

Ամփոփում

Աշխատանքային պայմանագրերի պարտադիր թվայնացման հետաձգումը մինչև 2027 թվականի հուլիսի 1-ը ոչ թե բարեփոխումից հրաժարում է, այլ տեխնիկական դադար՝ նույնականացման համակարգի և էլեկտրոնային ստորագրության սինխրոնացման համար։

Մինչև նշված ժամկետը.

1. էլեկտրոնային ձևաչափը մնում է ուժի մեջ.
2. թղթային պայմանագիրը համարվում է օրինական այլընտրանք.
3. թվային ձևաչափի բացակայության համար պատասխանատվություն չի կիրառվում։

Բիզնեսի համար առանցքային հարցը ոչ թե «թուղթ, թե թվայնացում» ընտրությունն է, այլ հաստիքների համալրման գործընթացի կառավարելիությունը։

Եթե աշխատակիցը ՀՀ քաղաքացի է՝ վավեր նույնականացման քարտով և էլեկտրոնային ստորագրությամբ, ապա թվային ձևաչափը հարմար է և արագ։

Եթե աշխատակիցն օտարերկրացի է, անհրաժեշտ է նախապես ստուգել.

1. միգրացիոն կարգավիճակը,
2. հարկային համարի (ՀՎՀՀ) առկայությունը,
3. էլեկտրոնային ստորագրություն ստանալու հնարավորությունը,
4. ձևակերպման ժամկետները։

2026-2027 թվականների համար ռացիոնալ մոտեցումը պայմանագրի ձևն ընտրելն է՝ ելնելով աշխատողի տեխնիկական պատրաստվածությունից, այլ ոչ թե զուտ թվայնացման ձևական ձգտումից։

Թվային համակարգն աշխատում է, սակայն մինչև ենթակառուցվածքների լիակատար համապատասխանեցումը գործատուի համար կարևոր է գործել պրագմատիկ և հաշվի առնել վարչարարական իրական ժամկետները։